Сатушы мен сатып алушы арасындағы қарым-қатынас әрқашан көптеген пікірталастардың тақырыбы болды. Тәжірибе көрсеткендей, бөлшек сауда және қызмет көрсету салаларында «клиент әрқашан дұрыс» деген алтын ереже әрқашан орындала бермейді. Осы күнге дейін сатып алуды айырбастауға және қайтаруға қатысты мәселелер сатып алушылар үшін де, сатушылар үшін де ең өзекті болып қала береді. Қолданыстағы Қазақстан Республикасының «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заңында әртүрлі жағдайларда сатып алушылардың құқықтары нақты көрсетілгенімен, көптеген сатушылар бас тартуының көптеген себептерін алға тартып, сатылған тауарларды айырбастауға немесе ақшаны қайтаруға құлықсыз. Сонымен, сатып алушының қандай құқықтары бар? 

            Көптеген сауда нүктелеріндегі белгілер тауардың қайтарылмайтыны және айырбасталмайтыны туралы қатаң ескертулер береді. Меншік иелерінің сатылған затты ауыстырудан немесе оның құнын қайтарудан бас тартуы заңды ма? Сөзсіз, жоқ. Өнімнің қай жерден сатып алынғанына қарамастан — базарда немесе дүкенде — Қазақстандағы тұтынушылар «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Қазақстан Республикасының Заңымен сенімді қорғалатынын есте ұстаған жөн. Осы заңға сәйкес сатушы сапалы немесе сапасыз тауарды айырбастауды немесе қайтаруды ұйымдастыруға міндетті (Заңның 24-бабының 5-тармағы). Тұтынушылардың құқықтарын бұзудың жиі кездесетін жағдайлары тауарларды қайтару немесе айырбастау кезінде орын алады; Атап айтқанда, ақауы бар өнімді қайтару немесе айырбастау қиынырақ. Заңның 30-бабының 1-тармағына сәйкес сатып алушы сатып алынған сапасы қанағаттанарлық азық-түлік емес тауарды – қандай да бір себептермен олардың қажеттіліктеріне сәйкес келмейтін немесе қажетті қасиеттері жоқ тауарды – сатып алынған күннен бастап күнтізбелік 14 күн ішінде көлемі, пішіні, өлшемдері, стилі, түсі немесе конфигурациясы бойынша ерекшеленетін ұқсас тауарға айырбастауға құқылы. Келісімшартта ұзағырақ мерзім белгіленбесе, егер ұқсас зат (мысалы, киім немесе аяқ киім) айырбастау кезінде сату үшін болмаса, тұтынушы қол жетімді ассортименттен басқа тауарларды (бағасын сәйкес түзетумен) сатып алуға немесе заттың құнын қайтаруға немесе оны ұқсас тауарға айырбастауға құқылы. Айырбастаудың немесе қайтарудың міндетті шарттары: сатылған зат пайдаланылмаған болуы керек; оның сыртқы түрі мен тұтынушылық қасиеттері кез келген пломбалармен және зауыттық белгілермен бірге сақталуы керек; нақты сатушыдан сатып алуды растайтын құжат болуы керек (кассалық чек немесе сату түбіртегі); және зат айырбастаудан шығарылған тауарлар тізіміне енгізілмеуі керек.

            Заңнама бойынша айырбастауға жатпайтын тауарлар:

1) дәрілік заттарды, медициналық мақсаттағы бұйымдарды;

2) іш киімді;                                                                                 

3) шұлық-ұйық бұйымдары;

4) жануарлар мен өсімдіктер;

5) метрлеп сатылатын тауарлар (талшықты маталардың барлық түрі, трикотажды және және перделік мата, жасанды тері, кілем бұйымдары, тоқыма емес маталар, ленталар, шілтерлер, кестелер, сымдар, баулар, кәбельдер, линолеум, багет, пленка мен клеенка);

6) ұялы байланыстың абоненттік құрылғысын қоспағанда, егер тиісті сападағы азық-түліктік емес тауар пайдаланылмаса, оның тауарлық түрі, тұтынушылық қасиеттері, пломбалары, заттаңбалары, сондай-ақ тауарды сатып алу фактісін растайтын құжат сақталса, егер шартта неғұрлым ұзақ мерзім белгіленбесе, тауар сатып алынған күннен бастап күнтізбелік он төрт күн ішінде сатушы (дайындаушы) оны айырбастауды немесе қайтаруды қамтамасыз етуге міндетті.

Өз құқықтарыңызды қорғап, сауатты тұтынушы болыңыз!